2020 was een ongekend jaar vol uitdagingen voor iedereen. Het zette ons op scherp, doordat de pandemie het belang van digitale inclusie en geletterdheid zichtbaar maakte. Het stimuleerde ons, omdat we naar nieuwe vormen van interactie moesten zoeken.

Als bibliotheek bieden we niet alleen informatie aan in de vorm van boeken. We helpen mensen die informatie te filteren, te beoordelen, te begrijpen en om te zetten in praktische kennis en wijsheid. We stimuleren mensen zelfredzaam te worden en zichzelf verder te ontplooien. Onze innovatiekracht en flexibiliteit hielpen ons in de coronacrisis. Nog meer dan voorgaande jaren was het van essentieel belang om te zoeken naar vernieuwing in kennisdeling en inspiratie.

Tot onze spijt konden we dit jaar niet altijd iedereen bereiken. Mensen die naar de bibliotheek komen voor studie of ontmoeting konden we een groot deel van het jaar niet ontvangen. En niet voor iedereen zijn digitale alternatieven weggelegd.

De erkenning als essentiële functie, waardoor we eind van het jaar open mochten blijven voor het afhalen van reserveringen, sterkt ons in de overtuiging van de rol die we spelen voor de samenleving. De aanloop van mensen die voor eerdere sluitingen nog boeken kwamen 'hamsteren', de mensen die ondanks de beperkte dienstverlening lid bleven, de blijken van waardering die we via social media of toegestopte briefjes kregen, waren hartverwarmend.

Terugkijkend zijn we trots op alles wat we ondanks de beperkingen hebben gerealiseerd. Al kijken we er wel naar uit om weer – met onbeperkt wijd open deuren – mídden in de samenleving te staan.

Feiten en cijfers

In 2020 was de bibliotheek minder open, minder mensen bezochten haar en de beperkingen hadden minder uitleningen tot gevolg. De honger naar kennis en boeken vertaalde zich in een forse stijging van e-booksuitleningen en thuisbezorgingen. 2020 was niet per definitie minder, het was ánders.

We ontvingen in maart het certificaat Sociaal Ondernemen (PSO), een bevestiging dat we 'meer dan gemiddeld sociaal inclusief ondernemen (gericht op arbeidsparticipatie van kwetsbare groepen)'.

De Bibliotheek op SPIL is in 2020 uitgerold over alle SPIL-centra in Eindhoven, waarmee er een dekkingsgraad is bereikt van 100%. In heel Eindhoven en Waalre zijn nu de krachten gebundeld om gezamenlijk te werken aan leesplezier en digitale geletterdheid.

De subsidieaanvraag voor Bibliotheek op SPIL is voor de komende vier jaar gehonoreerd en ook de aanvraag voor het project Samen Thuis in Taal is voor de komende drie jaar, gelijk aan de termijn van het Stadsplan Basisvaardigheden goedgekeurd.

In november viel het besluit dat het door ons ontvangen subsidiebedrag van Stichting Cultuur Eindhoven gelijk blijft aan voorgaande jaren. Terwijl veel kosten stijgen. Het resultaat is dat we moeten bezuinigen. De meest zichtbare ingreep is dat Expeditie E per 2021 niet meer bemenst open is en per 2022 definitief de deuren zal sluiten.

Op initiatief van de PvdA-fractie is een onderzoek opgestart onder leiding van Mary Fiers. Eindhoven geeft relatief weinig uit aan de bibliotheek. De onderzoekscommissie bestudeert de financiering en de rol van de bibliotheek. De conclusie verschijnt het eerste kwartaal van 2021.

De vaste locaties van de bibliotheek

De bibliotheek is aanwezig op

68
SPIL-centra en
basischolen in Eindhoven
5
SPIL-centra en
basischolen in Waalre
3
kinderdagverblijven
stand alone

De bibliotheek werkt samen met

8
middelbare scholen in
Eindhoven*
*Twee middelbare scholen hebben een boeken-afhaalpunt

Bezoekers De Witte Dame

Expeditie E

*Vanaf openingsdatum 1 april

Aantal uren dat we open waren

2019
2020
2.754
1.678
De Witte Dame
1.320
500
Expeditie E
918
245
de Bibliotheek Waalre

Aantal leden

De Witte Dame

Expeditie E

de Bibliotheek Waalre

Jeugdleden onderwijsinstellingen

Aantal betaalde abonnementen Eindhoven + Waalre

Aantal nieuwe leden (18+)

1.415

Totaal aantal projecten op basisscholen en SPIL-centra

2019
2020
1.247
714
projecten
projecten

*Door de overgang naar een nieuw computersysteem hanteren we een kleine onzekerheidsmarge over de cijfers van het aantal leden en abonnementen.

Taal

Taal staat aan de basis van onze ontwikkeling. Bij het stimuleren van de taalbeheersing is plezier noodzakelijk; als mensen plezier beleven aan taal dan begrijpen ze een taal veel beter en sneller. Dit begint al bij de allerjongsten.

Het pilotjaar van Samen Thuis in Taal sloten we begin van het jaar feestelijk af. Ruim 500 kinderen namen aan de pilot deel. Het taalontwikkelingsproject blijft nog zeker drie jaar bestaan en er zijn een dertiende en veertiende locatie toegevoegd aan de lijst van deelnemende scholen.

De oproep voor een Leesoffensief dragen we uit. Als inhoudsspecialist werken we met scholen aan pilots om een positieve leescultuur te creëren. De aandacht vanuit de scholen groeit merkbaar. Jaarlijks vragen we ze de monitor over leesbevordering in te vullen. Het aantal scholen dat dit jaar gehoor gaf is verdrievoudigd.

De relatie met het voortgezet onderwijs is verstevigd. Van Kunst van Lezen ontvingen we de Stimuleringsregeling voor het Eckart college en Summa ICT. Alle leerlingen werden bibliotheeklid, we stelden bezorgpunten op de scholen in en ontwikkelden een aanbod van activiteiten. Met Scholengroep Het Plein werken we samen op het gebied van taalbeleid en het bevorderen van leesplezier bij leerlingen.

In de bibliotheek stelden we verrassingstassen samen met prentenboeken (ook in het Engels) om het (voor)lezen met jonge kinderen te stimuleren. De Nationale Voorleesdagen (nog pre-corona, in januari) werden opgeluisterd met tien bekende Eindhovenaren, waaronder burgemeester Jorritsma, die op basisscholen Moppereend kwamen voorlezen. In De Witte Dame las PSV-mascotte Phoxy voor én waren er voorleeshalfuurtjes in tien verschillende talen. Samen met Dynamo maakten we een Moppereend-rap.

Op de jeugdafdeling in De Witte Dame is een Italiaanse collectie toegevoegd. Ook het voorleeshalfuurtje is uitgebreid met Engels, Italiaans en Perzisch.

2020 was het jaar van nieuwe namen. Iris Penning draagt met trots de titel 'Stadsdichter van Eindhoven', na een spannende finale in januari. Een maand later werd Noa van basisschool de Boschuil voorleeskampioen van Eindhoven pakte Nathaniël van de Christoffelschool deze titel in Waalre. We verwelkomden maar liefst vier Schoolschrijvers die elk gedurende een halfjaar op een basisschool hun liefde voor taal overbrachten.

De corona-maatregelen vroegen om aanpassingen en online alternatieven. We plaatsten online voorleesfilmpjes met knutseltips. Ook het Taalcafé ging online, een groot succes. Ondanks het aantrekken van extra taalvrijwilligers bleef er een wachtlijst bestaan.

Op ons initiatief is landelijk de Thuisbieb gestart. Een platform met 100 e-books voor iedereen, ook niet-leden. De ThuisBieb was tot 1 juni gratis te downloaden. In totaal werden er bijna een miljoen boeken geleend.

Aantal uitgeleende materialen*

*Door de overgang naar een nieuw computersysteem hanteren we een kleine onzekerheidsmarge over dit getal

Aantal actieve e-bookleners

E-bookleners jeugd (0-17)

E-bookleners volwassen (18+)

2.084

Uitgeleende e-books

BorrowBox

124
gebruikers
269
geleende
materialen

Deelnemers fysiek Taalcafé (gemiddelde per bijeenkomst)

180
Deelnemers online Taalcafé

Aantal uitgereikte Boekstartkoffertjes*

364
2019
189
2020
*Twee gratis boekjes om samen met je baby te lezen.

Thuisbezorgingen van geleende materialen

738
2019
1.358
2020

We werkten samen met

Aantal afhalingen bewonersbibliotheken

*Veel bewonersbibliotheken waren een groot deel van het jaar gesloten.

Uitleningen op school

391.178
2019
284.704
2020

Schoolprojecten leesplezier

Projecten
Kinderen die deelnamen

Digitaal

De pandemie en bijbehorende restricties legden de noodzaak om digitaal mee te komen bloot. Voor vele (alledaagse) situaties verving digitaal contact het persoonlijke contact.

De website vulden we aan met uitleg over corona in eenvoudige taal, tips voor het onderwijs, werk en ontspanning vanuit huis en informatie over het herkennen van nepnieuws. De mediacoaches informeerden de scholen met extra nieuwsbrieven met tips voor online onderwijs en digitale middelen. Tijdens de eerste sluiting zochten we telefonisch contact met onze oudere klantenkring voor een persoonlijk servicegesprek.

Zodra de eerste coronamaatregelen werden afgekondigd, gingen wij op zoek naar online alternatieven voor activiteiten en kennisdeling. Eind maart zette onze maker Jasper al een Online MakersClub op. Tijdens zijn livestreams op YouTube maakte hij elke zaterdag samen met de kijkers iets nieuws.

De mediacoaches creëerden online tutorials, ter vervanging van de fysieke begeleiding van de schoolprojecten. Ze brachten digitale prentenboeken extra onder de aandacht. Zo konden ouders bijvoorbeeld met een leen-tablet van de bibliotheek thuis gratis gebruik maken van de digitale prentenboeken van Bereslim.

Op de jeugdafdeling is het digitale aanbod uitgebreid met Qobo, de programmeerbare slak. Ook zijn de prentenboeken voorzien van een QR-code naar de geanimeerde prentenboeken.

Zolang het binnen de maatregelen mogelijk was, hielden we het DigiCafé open. Wanneer dit niet kon, hielpen we telefonisch bij vragen over beeldbellen, WhatsApp, e-readers en de app CoronaMelder.

In december schonk Stichting Allemaal Digitaal ons 450 ingezamelde laptops. Deze verspreidden wij onder basisschoolleerlingen, die hierdoor beter in staat waren deel te nemen aan het online thuisonderwijs.

DigiCafé bezoekers

240
De Witte Dame
90
de Bibliotheek Waalre

Klik & Tik

311
2019
160
2020

We zijn aanwezig op social media

Nieuwsbrief ontvangers

Bieb-app*

2.081
gebruikers
*Eind 2020 stapten we over op een nieuwe app, welke door de gebruiker opnieuw gedownload moest worden. We hebben nog niet alle 'oude' gebruikers terug.

Schoolprojecten digitale geletterdheid

Projecten
Kinderen die deelnamen

Mens en
samenleving

Informatie en kennis zijn essentieel voor zelfontwikkeling. Als inhoudsregisseur brengen wij de juiste partijen samen om onderwerpen onder de aandacht te brengen die mensen helpen hun welvaart en welzijn te vergroten en actief deel te nemen aan de samenleving. Binnen het thema Mens en Samenleving definiëren wij de volgende aandachtsgebieden: Leren & Opvoeden, Gezondheid, Zingeving & Filosofie, Kunst & Cultuur, Mens & Natuur, Wetenschap & Techniek, Democratie & Politiek, Economie & Arbeid, Sociale Identiteit en Erfgoed.

Tot aan maart 2020 was onze programmering volledig gericht op live lezingen en workshops. We ontvingen gerenommeerde namen als Joris Luyendijk. We zetten succesvolle samenwerkingen voort, zoals de Tegenlicht MeetUps. En we gingen nieuwe samenwerkingen aan. Samen met Fontys organiseerden we een reeks openbare colleges met betrekking tot de Sustainable Development Goals. De eerste was uitverkocht. Door de komst van corona kwam het niet tot een vervolg.

Al in maart verschenen de eerste webinars in het programma. Het bleek een hooggewaardeerde vorm van kennisdeling. Lezingen over kunst, opvoeding, gezondheid of schrijfworkshops – er is een gevarieerd en goed bekeken aanbod ontstaan.

Omdat je voor online programmering niet gebonden bent aan een locatie, is het een ideale vorm voor samenwerking. We bundelden in de promotie de krachten met andere bibliotheken om zo het bereik te vergroten.

Een mooi voorbeeld van samenwerking binnen de stad is de realisatie van het #EindhovenFestival. Met diverse kunstinstellingen vormden we een breed programma aan online activiteiten. Met 1.150 verkochte tickets werd ruim aan de verwachtingen voldaan.

Ook intern was er ruimte voor ontwikkeling. Alle medewerkers en vrijwilligers kregen toegang tot de online cursussen van GoodHabitz. Het team van Jeugd & Educatie én alle publieksmedewerkers volgden een bijeenkomst over 'Ouderbetrokkenheid en diversiteit' om bewustwording rondom vooroordelen te stimuleren.

Aantal deelnemers aan activiteiten

De Witte Dame
Expeditie E
de Bibliotheek Waalre

Aantal online activiteiten

52
volwassenen
15
jeugd

Aantal deelnemers online activiteiten

3.316
volwassenen
600
jeugd

Activiteiten ter professionalisering van leerkrachten en pedagogisch medewerkers

113
activiteiten
330
deelnemers

Samen voor
de toekomst

Wij geloven in een 'inclusieve samenleving' waarin iedereen in staat gesteld wordt zijn of haar bijdrage te leveren. Dat maken we concreet door een waardevolle ervaringsplek te bieden aan vele vrijwilligers en stagiairs. Alle vrijwilligers krijgen bij ons een 'maatje', iemand die ze persoonlijk begeleidt, en een plan om aan eigen leerdoelen te kunnen werken. Studenten vinden in de bibliotheek een stageplaats of krijgen de ruimte om schoolopdrachten uit te voeren.

Door de periodes van sluiting of beperkte openstelling konden vrijwilligers zich niet altijd volledig inzetten. Dit zorgde voor een groter verloop onder de vrijwilligers. Er stroomden meer dan gemiddeld uit. Maar er kwamen ook nieuwe vrijwilligers bij, bijvoorbeeld voor het online Taalcafé. Ondanks de soms lastige omstandigheden hebben we een gelijk aantal stagiairs op weg kunnen helpen in hun ontwikkeling.

Als kartrekker van acht bibliotheken uit de Brainport-regio ontvingen we een half miljoen uit de Regio Deal. Met het project, 'de Bibliotheek van de toekomst', onderzoeken we de komende vier jaar hoe we nóg laagdrempeliger kunnen zijn en een duurzame verbinding kunnen aangaan met de inwoners. Onderzoek naar een nieuwe invulling van een voor iedereen toegankelijk lidmaatschap is hier onderdeel van.

Ons innovatieteam Expeditie Anton heeft het door henzelf ontwikkelde 'What's Next' in De Witte Dame geïmplementeerd. Dit digitale platform voorziet op basis van uitleendata in boeksuggesties. Je voert een boektitel in en krijgt 'anderen lazen ook-' suggesties. De volgende stap wordt om What's Next uit te rollen op andere locaties.

Expeditie Anton deelt haar kennis volop. Dit deed ze al met de training Design Thinking. Daar is een terugkerende column in het Bibliotheekblad aan toegevoegd over trends en innovatie.

We hebben de overstap gemaakt naar een ander bibliotheeksysteem: Brocade. Dit komt voort uit de wens voor betere regionale samenwerking. Brocade stelt ons in staat om met andere aangesloten bibliotheken samen te werken op het gebied van applicatiebeheer, documentatie, collectie en trainingen.

We richtten de Steunstichting op. De steunstichting geeft cultureel ondernemerschap handen en voeten door de ondernemersrisico's te minimaliseren en de inkomsten voor de bibliotheek te maximaliseren. Door te innoveren en te ondernemen draagt de Steunstichting bij aan de toekomstbestendigheid van de Bibliotheek Eindhoven.

De bibliotheek bood

13
mensen een
leer-werktraject
8
mensen een
taaltraject
10
mensen begeleiding
naar een betaalde baan

De bibliotheek bood ruimte/begeleiding aan

294
vrijwilligers
12
stagiairs

Rondleidingen voor vluchtelingen

2019
2020
259
68
deelnemers
24
5
groepen

Schoolprojecten ouderbetrokkenheid

2019
2020
155
29
projecten
1.302
212
ouders die deelnamen

Met dank aan: